https://www.openscience.uz/index.php/sciedu <p>The scientific journal "Science and Education" is an open-access journal and the main task of the journal is to highlight the achievements, problems, and prospects of science and education, in particular, the history and stages of development of science and education in Uzbekistan, development paths, scientists who have made a great contribution to science and education in Central Asia, as well as in world science and education. Also the goal of the scientific journal "Science and Education" is to inform the scientific community about the problems of improving research and innovation in this area, to further increase the interest of the younger generation in science and education, and to express the scientific views of experts and scientists.</p> Open Science LLC en-US Science and Education 2181-0842 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9109 Ushbu tezisda aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishning dolzarb masalalari, favqulodda vaziyatlarning turlari, ularning oldini olish choralari hamda oqibatlarini bartaraf etish usullari yoritilgan. Shuningdek, fuqaro muhofazasi tizimining vazifalari, aholini ogohlantirish, evakuatsiya qilish, birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish va favqulodda vaziyatlarda to‘g‘ri harakat qilish ko‘nikmalarini shakllantirishning ahamiyati bayon etilgan. Umidjon Jo‘ra-o‘g‘li Egamnazarov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 8 11 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9110 Maqolada gidrometeorologik xavfli hodisalarning mohiyati, asosiy turlari va ularning aholi, infratuzilma hamda iqtisodiyotga ta’siri tahlil qilinadi. Kuchli yog‘ingarchilik, sel va toshqinlar, qurg‘oqchilik, jazirama, sovuq to‘lqinlar, kuchli shamol va do‘l kabi hodisalar xavfi iqlim, tabiiy muhit, hududiy rejalashtirish va inson faoliyati bilan chambarchas bog‘liq. Maqolada xavfni baholashning ko‘p omilli yondashuvi, meteorologik-gidrologik kuzatuvlar, raqamli prognozlash, erta ogohlantirish va aholini tayyorlash choralariga e’tibor qaratiladi. Markaziy Osiyo, jumladan O‘zbekiston sharoitida suv resurslarini boshqarish, tog‘oldi hududlarida sel xavfini kamaytirish va issiq-quruq davrlarga moslashish muhimligi asoslanadi. Umidjon Jo‘ra-o‘g‘li Egamnazarov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 12 15 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9111 Maqolada favqulodda vaziyatlar xavfi tug‘ilganda va sodir bo‘lganda aholini xavfsiz hududlarga ko‘chirish tadbirlarini tashkil etishning tashkiliy- boshqaruv, axborot, transport-logistika, tibbiy, muhandislik va ijtimoiy jihatlari tahlil qilinadi. Evakuatsiya faqat aholini xavfli hududdan chiqarish jarayoni emas, balki xavfni oldindan baholash, qaror qabul qilish, aholini ogohlantirish, yig‘ish, yo‘naltirish, tashish, qabul qilish, vaqtincha joylashtirish va qayta hisobga olishni o‘z ichiga oladigan yagona boshqaruv sikli sifatida ko‘rib chiqiladi. Maqolada evakuatsiyani boshqarishning yetti bosqichli amaliy modeli taklif etilib, har bir bosqich uchun asosiy vazifalar, nazorat ko‘rsatkichlari va amaliy tavsiyalar beriladi. Zaif guruhlarni ustuvor tartibda ko‘chirish, zaxira marshrutlarini shakllantirish, ko‘p kanalli xabar berish va mashg‘ulotlar orqali tayyorgarlik darajasini baholash masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Umidjon Jo‘ra-o‘g‘li Egamnazarov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 16 21 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9112 This article examines the nature, causes, and main types of hydrometeorological hazardous phenomena, their impacts on the environment and human life, and measures to prevent them and mitigate their consequences. It also analyzes the hazardous natural phenomena that may occur in Uzbekistan and highlights the importance of forecasting, monitoring, and early warning systems in protecting the population. Davron Kholtursunovich Bekturov Life Safety Training Center Tashkent Region Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 22 28 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9113 Davlat xaridlari davlat byudjeti xarajatlarining sezilarli qismini tashkil etadi va korrupsiya xatari eng yuqori boʻlgan sohalardan biri hisoblanadi. An’anaviy shaffoflik mexanizmlari ma’lumotlarning ulkan hajmi sharoitida qoidabuzarliklarni oʻz vaqtida aniqlashga har doim ham qodir emas. Mazkur maqolada davlat xaridlarida shaffoflikni ta’minlashda sun’iy intellekt texnologiyalarining imkoniyatlari va tahdidlari tahlil qilingan. Davlat xaridlari byudjet xarajatlarining katta qismini tashkil etib, korrupsiya xatari yuqori boʻlgan soha sifatida yoritilgan hamda an’anaviy shaffoflik mexanizmlarining cheklovlari koʻrsatilgan. Sun’iy intellektning anomaliyalarni aniqlash, korrupsiya xavfini bashoratlash, til biriktirishni fosh etish va xarid hujjatlarini avtomatik tahlil qilishdagi oʻrni ochib berilgan. Shuningdek, ma’lumotlar sifatiga bogʻliqlik va noxolislik kabi tahdidlar muhokama qilinib, sun’iy intellekt izohlanuvchi modellar, inson nazorati va mustahkam huquqiy asos bilan birga qoʻllanilgandagina samarali boʻlishi asoslangan. Oʻzbekistonning elektron xaridlar tizimida ushbu texnologiyalarni bosqichma-bosqich joriy etish boʻyicha tavsiyalar bildirilgan. Izzatillo Axmadjanovich Sabirjanov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 29 40 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9114 Maqolada aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish tadbirlarini rejalashtirishning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. Favqulodda vaziyatlarning oldini olish, ularning oqibatlarini kamaytirish, aholining hayoti va sog‘lig‘ini asrash, hududlarning barqaror faoliyatini ta’minlashda rejalashtirishning ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, favqulodda vaziyatlar xavfini baholash, muhofaza choralarini ishlab chiqish, kuch va vositalarni tayyorlash, evakuatsiyani tashkil etish, aholiga xabar berish hamda avariya-qutqaruv ishlarini rejalashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Maqolada favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlikni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ham berilgan. Iskandar Axmataliyevich Miralov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 41 50 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9115 Maqolada bino va inshootlarning yuk ko‘taruvchi hamda to‘suvchi konstruksiyalarini yong‘in ta’siridan himoya qilishda termoizolyatsion materiallardan foydalanishning ilmiy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Yong‘in vaqtida konstruksiya elementlarining yuqori harorat ta’sirida mexanik xususiyatlarini yo‘qotishi, deformatsiyalanishi va yuk ko‘tarish qobiliyatining pasayishi bino barqarorligiga jiddiy xavf tug‘diradi. Shu sababli yong‘inga qarshi passiv himoya tizimlarida issiqlik o‘tkazuvchanligi past, yuqori haroratga chidamli va konstruksiya bilan texnik jihatdan mos termoizolyatsion materiallardan foydalanish muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotda mineral paxta, bazalt tolali materiallar, gips asosidagi plitalar, vermikulit, perlit, yengil issiqlik izolyatsiyalovchi kompozitsiyalar hamda intumescent qoplamalarning yong‘in sharoitidagi himoya mexanizmlari tahlil qilingan. Shuningdek, materiallarning zichligi, issiqlik o‘tkazuvchanligi, qalinligi, namligi, yong‘inga reaksiyasi va konstruksiyaga o‘rnatilish usulining himoya samaradorligiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Xalqaro standartlar va ilmiy tadqiqotlar tahlili asosida termoizolyatsion materiallardan foydalanish konstruksiya elementlarining qizish tezligini kamaytirishi va yong‘inga chidamlilik muddatini oshirishga xizmat qilishi mumkinligi asoslangan. Maqolada bino konstruksiyalarini yong‘indan himoya qilish uchun material tanlashning kompleks mezonlari va konstruksiya turiga qarab qo‘llashning taklif etilayotgan modeli ishlab chiqilgan. Baxtiyor Egamnazarovich Xudoyberganov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 51 63 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9116 Tabiiy ofatlar inson hayoti, sog‘lig‘i, yashash sharoiti va infratuzilmaga zarar yetkazish bilan bir qatorda, shaxs va jamiyatning psixologik barqarorligiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Zilzila, sel, suv toshqini, ko‘chki, kuchli shamol, qurg‘oqchilik va boshqa tabiiy xavfli hodisalar natijasida insonlarda qo‘rquv, xavotir, kuchli stress, qayg‘u, uyqu buzilishi, depressiv holatlar, ijtimoiy moslashuvning buzilishi hamda travmadan keyingi stress buzilishi kabi psixologik oqibatlar yuzaga kelishi mumkin. Mazkur maqolada tabiiy ofatlardan keyingi psixologik oqibatlar, aholining turli qatlamlarida kuzatiladigan psixologik reaksiyalar, psixologik birinchi yordam, psixosotsial qo‘llab-quvvatlash va uzoq muddatli psixologik reabilitatsiya jarayonlari tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqotda tizimli tahlil, qiyosiy tahlil, kontent-tahlil va ilmiy manbalarni umumlashtirish metodlaridan foydalanilgan. Tadqiqot natijalari tabiiy ofatdan keyingi psixologik reabilitatsiya faqat individual psixologik maslahat bilan cheklanmasligi, balki tibbiy, ijtimoiy, pedagogik va jamoaviy yordam bilan integratsiyalashgan holda amalga oshirilishi zarurligini ko‘rsatadi. Maqolada psixologik ehtiyojlarni aniqlash, psixologik barqarorlashtirish, maqsadli psixologik aralashuv, ijtimoiy reintegratsiya va uzoq muddatli monitoringni o‘z ichiga olgan ISISF modeli taklif etilgan. Mazkur model favqulodda vaziyatlar tizimida psixologik reabilitatsiyani tashkil etishning konseptual asosi sifatida qo‘llanishi mumkin. Nodir Abdirafikovich Umarov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 64 75 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9117 Ushbu maqolada aholi va hududlarni tabiiy xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishni tashkil etishning zamonaviy nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Tabiiy xavflarning aholi, infratuzilma, iqtisodiyot va atrof- muhitga ta’siri tizimli yondashuv asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda xavfni aniqlash va baholash, monitoring va prognozlash, ko‘p xavfli erta ogohlantirish tizimlari, aholining tayyorgarligi, evakuatsiya, favqulodda vaziyatlarga tezkor javob berish hamda tiklash jarayonlarini o‘zaro bog‘lash masalalariga e’tibor qaratilgan. Xalqaro tajriba, xususan, BMTning Senday tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish bo‘yicha 2015- 2030-yillarga mo‘ljallangan doiraviy dasturi hamda Jahon meteorologiya tashkilotining “Early Warnings for All” tashabbusi asosida muhofaza tizimini takomillashtirish yo‘nalishlari aniqlangan. Tadqiqot natijasida tabiiy favqulodda vaziyatlarni boshqarishning “xavfni aniqlash - baholash - monitoring - prognozlash - ogohlantirish - tayyorgarlik - tezkor javob - tiklash” ketma-ketligiga asoslangan tashkiliy modeli taklif etilgan. Raxmatilla Ermatovich Nurmatov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 76 82 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9118 Mazkur maqolada sanoat korxonalarida yuzaga keladigan avariyalarning kelib chiqish sabablari, xavf omillari, oqibatlari hamda ularning oldini olishning zamonaviy usullari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi sanoat avariyalarini keltirib chiqaruvchi texnik, texnologik, tashkiliy va inson omillarini o‘rganish, xavflarni baholash usullarining imkoniyatlarini aniqlash hamda ishlab chiqarish xavfsizligini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, xalqaro tashkilotlarning ochiq ma’lumotlarini o‘rganish, xavf omillarini tasniflash va xavfsizlikni boshqarish usullarini qiyosiy tahlil qilish yondashuvlaridan foydalanilgan. Sanoat avariyalarining mexanik nosozliklar, texnologik jarayonlarning buzilishi, inson xatolari, tashkiliy kamchiliklar va xavfsizlik talablariga rioya qilmaslik bilan bog‘liq jihatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, HAZOP, FMEA, xavflar matritsasi, texnik diagnostika va raqamli monitoring usullarining sanoat xavfsizligini ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan. Tahlil natijasida avariyalarning oldini olishda texnik nazorat, xodimlar malakasi, xavfsizlik madaniyati, samarali boshqaruv va zamonaviy monitoring texnologiyalarini birlashtirgan tizimli yondashuv zarurligi asoslangan. Maqolada ilgari surilgan tavsiyalar sanoat korxonalarida texnogen xavflarni kamaytirish, mehnat sharoitlarini yaxshilash va ishlab chiqarish jarayonlarining barqarorligini oshirishga xizmat qilishi mumkin. Dilshod Xoltursinovich Bekturov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 83 95 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9119 Mazkur tadqiqot Bolalar musiqa va san’at maktablarida o‘smirlarga vokal-estrada ansamblini shakllantirishda gitara asbobini o‘rgatishning nazariy, psixologik va pedagogik asoslarini ilmiy jihatdan yoritishga bag‘ishlangan. Unda o‘smirlik davrining yosh va psixologik xususiyatlari, musiqiy qobiliyatlarning rivojlanish qonuniyatlari hamda jamoaviy ijro madaniyatini tarbiyalash masalalari tahlil qilinadi. Gitara ta’limi jarayonida shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv, innovatsion pedagogik texnologiyalar va motivatsiyani oshirish mexanizmlari asoslab beriladi. Tadqiqot natijasida ansambl faoliyatini samarali tashkil etishning integrativ pedagogik modeli va metodik tavsiyalar ishlab chiqiladi. Olingan xulosalar musiqa ta’limi amaliyotida qo‘llanilishi mumkin. Azat Kutlimuratovich Shamuratov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 96 109 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9120 Mazkur tadqiqot Nukus ixtisoslashtirilgan madaniyat maktabi 9- sinf o‘quvchilarida estrada vokal ovozini rivojlantirishning amaliy metodik asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda estrada vokal ijrochiligining o‘ziga xos xususiyatlari, o‘smir yoshidagi o‘quvchilarning ovoz apparati va psixofiziologik xususiyatlari, estrada vokal ovozini rivojlantirishning amaliy usullari va mashqlar tizimi tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - estrada vokal ovozini samarali rivojlantirishga qaratilgan amaliy metodik asoslarni ishlab chiqish va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari estrada vokal ovozini rivojlantirishning bosqichma- bosqich amaliy tizimi, samarali mashqlar majmuasi va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, vokal pedagoglari va metodistlar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Rashid Maxsetbaevich Kalmuratov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 110 119 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9121 Mazkur tadqiqot BMSM (Bolalar musiqa va san’at maktabi) o‘quvchilarida qoraqalpoq baxshichilik san’atiga qiziqishni pedagogik texnologiyalar asosida shakllantirish masalalarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda qoraqalpoq baxshichilik san’atining tarixiy ildizlari va o‘ziga xos xususiyatlari, qiziqish tushunchasining mohiyati va tarkibiy tuzilmasi, pedagogik texnologiyalarning turlari va imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - qoraqalpoq baxshichilik san’atiga qiziqishni samarali shakllantirishga qaratilgan pedagogik texnologiyalarni aniqlash va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, madaniyatlararo va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari qiziqishni shakllantirishning bosqichma-bosqich tizimi, samarali pedagogik texnologiyalar va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, baxshi ustozlari, metodistlar va tadqiqotchilar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Ilham Mergenbay-uli Kalbaev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 120 128 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9122 Mazkur tadqiqot mobil ilovalar va musiqiy dasturlarni fortepiano darslarida qo‘llashning boshlang‘ich sinf o‘quvchilari qiziqishiga ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda mobil ilovalar va musiqiy dasturlarning turlari, ularning didaktik imkoniyatlari, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining psixofiziologik xususiyatlari va qiziqish tushunchasining mohiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - mobil ilovalar va musiqiy dasturlarni fortepiano darslarida qo‘llash orqali boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining qiziqishini samarali oshirishga qaratilgan pedagogik shart-sharoitlar va usullarni aniqlash hamda asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari mobil ilovalar va musiqiy dasturlardan foydalanishning bosqichma-bosqich tizimi, samarali vositalar va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, metodistlar va tadqiqotchilar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Ikrom Turgunpulatovich Gayibbayev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 129 138 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9123 Mazkur tadqiqot BMSMda (Bolalar musiqa va san’at maktabida) vokal-estrada ansamblini shakllantirish jarayonida gitara o‘qitishning nazariy- pedagogik asoslarini ilmiy jihatdan takomillashtirish yo‘llarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda estrada-vokal ansambli sharoitida gitara cholg‘usining funksional roli, uning akkompanementlik va ansambl ijrochiligi xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - zamonaviy pedagogik texnologiyalar, shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv va integratsiyalashgan ta’lim tamoyillari asosida gitara o‘qitish metodikasini ilmiy-nazariy jihatdan boyitish, o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini rivojlantirishga qaratilgan samarali modelni ishlab chiqishdan iborat. Metodologik asos sifatida kompetensiyaviy, faoliyatli va madaniyatlararo yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari estrada ansambli darslarida gitara o‘qitishning bosqichma-bosqich tizimini, pedagogik shart-sharoitlarini va amaliy tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi muassasalari o‘qituvchilari, metodistlar va tadqiqotchilar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Azat Kutlimuratovich Shamuratov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 139 147 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9124 Mazkur tadqiqot Nukus ixtisoslashtirilgan madaniyat maktabi 9- sinf o‘quvchilarida estrada vokal ovoz qo‘yish uslublarini takomillashtirishning asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda estrada vokal ijrochiligining o‘ziga xos xususiyatlari, ovoz qo‘yish uslublarining turlari va tamoyillari, o‘smir yoshidagi o‘quvchilarning ovoz apparati va psixofiziologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - estrada vokal ovoz qo‘yish uslublarini samarali takomillashtirishga qaratilgan asoslarni ishlab chiqish va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari ovoz qo‘yish uslublarini takomillashtirishning bosqichma-bosqich tizimi, samarali pedagogik usullari va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, vokal pedagoglari va metodistlar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Rashid Maxsetbaevich Kalmuratov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 148 156 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9125 Mazkur tadqiqot BMSM (Bolalar musiqa va san’at maktabi) o‘quvchilarida qoraqalpoq baxshichilik an’analarini o‘rgatishning zamonaviy pedagogik texnologiyalarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda qoraqalpoq baxshichilik an’analarining tarixiy ildizlari va o‘ziga xos xususiyatlari, zamonaviy pedagogik texnologiyalarning turlari va imkoniyatlari, o‘quvchilarning yosh va psixofiziologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - qoraqalpoq baxshichilik an’analarini samarali o‘rgatishga qaratilgan zamonaviy pedagogik texnologiyalarni aniqlash va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, madaniyatlararo va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari o‘rgatishning bosqichma-bosqich tizimi, samarali zamonaviy texnologiyalar va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, baxshi ustozlari, metodistlar va tadqiqotchilar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Ilham Mergenbay-uli Kalbaev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 157 165 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9126 Mazkur tadqiqot raqamli texnologiyalar yordamida ikkinchi sinf o‘quvchilarining fortepianoga qiziqishini oshirishning interfaol modelini ishlab chiqishga bag‘ishlangan. Ishda raqamli texnologiyalarning turlari va didaktik imkoniyatlari, interfaol model tushunchasining mohiyati va tarkibiy tuzilmasi, ikkinchi sinf o‘quvchilarining psixofiziologik xususiyatlari va qiziqishni oshirish omillari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - ikkinchi sinf o‘quvchilarining fortepianoga qiziqishini samarali oshirishga qaratilgan interfaol modelni ishlab chiqish va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari interfaol modelning tarkibiy qismlari, qo‘llash bosqichlari, samarali raqamli vositalar va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, metodistlar va tadqiqotchilar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Ikrom Turgunpulatovich Gayibbayev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 166 174 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9127 Mazkur tadqiqot gitara ta’limida yosh o‘quvchilarning ansambl ijrochilik ko‘nikmalarini rivojlantirishning psixologik-pedagogik mexanizmlari va didaktik shartlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda yosh o‘quvchilarning yosh va psixofiziologik xususiyatlari, ansambl ijrochiligida hamkorlik, eshitish va ritmik tafakkurning o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - gitara ta’limida ansambl ijrochilik ko‘nikmalarini samarali rivojlantirishga qaratilgan psixologik-pedagogik mexanizmlar va didaktik shartlarni aniqlash hamda asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari ansambl darslarini tashkil etishning samarali shakllari, motivatsiya, o‘zaro hamkorlik va pedagogik qo‘llab-quvvatlash usullarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari va metodistlar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Azat Kutlimuratovich Shamuratov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 175 181 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9128 Mazkur tadqiqot Nukus ixtisoslashtirilgan madaniyat maktabi 9- sinf o‘quvchilarida estrada vokal ijrochiligini rivojlantirishning innovatsion pedagogik texnologiyalarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda estrada vokal ijrochiligining o‘ziga xos xususiyatlari, innovatsion pedagogik texnologiyalarning turlari va tamoyillari, o‘smir yoshidagi o‘quvchilarning psixofiziologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - estrada vokal ijrochiligini samarali rivojlantirishga qaratilgan innovatsion pedagogik texnologiyalarni aniqlash va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari estrada vokal ijrochiligini rivojlantirishning bosqichma-bosqich tizimi, samarali innovatsion texnologiyalar va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, vokal pedagoglari va metodistlar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Rashid Maxsetbaevich Kalmuratov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 182 189 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9129 Mazkur tadqiqot qoraqalpoq baxshichilik san’atini yosh avlodga o‘rgatishning pedagogik va metodik asoslarini takomillashtirish masalalarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda qoraqalpoq baxshichilik san’atining tarixiy ildizlari, uning musiqiy-estetik va tarbiyaviy imkoniyatlari, mavjud o‘qitish metodikalarining tahlili, shuningdek pedagogik va metodik asoslarni takomillashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotning maqsadi - qoraqalpoq baxshichilik san’atini yosh avlodga samarali o‘rgatishga qaratilgan pedagogik va metodik asoslarni takomillashtirishdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, madaniyatlararo va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari o‘qitishning bosqichma-bosqich tizimi, samarali pedagogik usullari va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, metodistlar va tadqiqotchilar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Ilham Mergenbay-uli Kalbaev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 190 198 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9130 Mazkur tadqiqot musiqa darslarida fortepiano o‘rgatishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanib ikkinchi sinf o‘quvchilari qiziqishini rivojlantirish metodikasini ishlab chiqishga bag‘ishlangan. Ishda o‘yin texnologiyalarining turlari va didaktik imkoniyatlari, qiziqish tushunchasining psixologik-pedagogik mohiyati, ikkinchi sinf o‘quvchilarining psixofiziologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - ikkinchi sinf o‘quvchilarining fortepianoga qiziqishini samarali rivojlantirishga qaratilgan metodikani ishlab chiqish va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari metodikaning tarkibiy qismlari, qo‘llash bosqichlari, samarali o‘yin vositalari va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, metodistlar va tadqiqotchilar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Ikrom Turgunpulatovich Gayibbayev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 199 208 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9131 Mazkur tadqiqot bolalar vokal-estrada ansamblida gitara jo‘rligi orqali yosh o‘quvchilarning musiqiy tafakkurini shakllantirishning pedagogik- psixologik imkoniyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda gitara jo‘rligining musiqiy tafakkurni rivojlantirishdagi funksional roli, uning garmonik, ritmik va tembr imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - bolalar vokal-estrada ansambli sharoitida gitara jo‘rligi orqali yosh o‘quvchilarning musiqiy tafakkurini samarali shakllantirishga qaratilgan pedagogik-psixologik imkoniyatlarni aniqlash va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari gitara jo‘rligini tashkil etishning samarali usullari, musiqiy idrok, tahlil va ijodiy tafakkurni rivojlantirish yo‘llarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari va metodistlar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Azat Kutlimuratovich Shamuratov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 209 216 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9132 Mazkur tadqiqot Nukus ixtisoslashtirilgan madaniyat maktabi 9- sinf o‘quvchilarida estrada vokal ovozini rivojlantirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda estrada vokal ijrochiligining o‘ziga xos xususiyatlari, raqamli texnologiyalarning turlari va imkoniyatlari, o‘smir yoshidagi o‘quvchilarning psixofiziologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - estrada vokal ovozini samarali rivojlantirishga qaratilgan raqamli texnologiyalardan foydalanish usullarini aniqlash va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari raqamli texnologiyalardan foydalanishning bosqichma-bosqich tizimi, samarali dasturiy vositalar va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, vokal pedagoglari va metodistlar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Rashid Maxsetbaevich Kalmuratov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 217 224 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9133 Mazkur tadqiqot BMSM (Bolalar musiqa va san’at maktabi) o‘quvchilarida qoraqalpoq baxshichilik merosiga hurmatni shakllantirishning pedagogik imkoniyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda qoraqalpoq baxshichilik merosining tarixiy ildizlari, uning musiqiy-estetik va ma’naviy-tarbiyaviy ahamiyati, hurmat tushunchasining mohiyati va tarkibiy tuzilmasi tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - qoraqalpoq baxshichilik merosiga hurmatni samarali shakllantirishga qaratilgan pedagogik imkoniyatlarni aniqlash va asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, madaniyatlararo va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari hurmatni shakllantirishning bosqichma-bosqich tizimi, samarali pedagogik usullari va metodik tavsiyalarini belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, metodistlar va tadqiqotchilar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Ilham Mergenbay-uli Kalbaev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 225 233 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9134 Mazkur tadqiqot kichik maktab yoshidagi bolalarda fortepiano cholg‘usiga barqaror qiziqishni shakllantirishning pedagogik-psixologik shartlari va usullarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda qiziqish tushunchasining psixologik- pedagogik mohiyati, uning barqarorligi va rivojlanish bosqichlari, kichik maktab yoshidagi bolalarning psixofiziologik xususiyatlari, fortepiano o‘rgatishning o‘ziga xos jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi - kichik maktab yoshidagi bolalarda fortepiano cholg‘usiga barqaror qiziqishni samarali shakllantirishga qaratilgan pedagogik-psixologik shartlar va usullarni aniqlash hamda asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatli va kompetensiyaviy yondashuvlar qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari barqaror qiziqishni shakllantirishning bosqichma-bosqich tizimi, samarali pedagogik-psixologik shartlar, usullar va metodik tavsiyalarni belgilashga xizmat qiladi. Ish musiqa ta’limi o‘qituvchilari, metodistlar va tadqiqotchilar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega. Ikrom Turgunpulatovich Gayibbayev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 234 239 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9135 Mazkur maqolada Eyler funksiyasi va Eyler hamda Ferma teoremasi yoritilgan. Xususan, funksiyasining umumiy xossalari murakkab taqqoslamalarga oid misollarda Eyler teoremasi va Ferma teoremasi yordamida tub sonlar bilan bog‘liq masalalarni yechish bosqichlari batafsil bayon etilgan. Xususan Eyler funksiyasining tarifi, qiymatlarni hisoblash usullari keng yoritilgan. Eyler teoremasi va Ferma kichik teoremasining nazariy asoslari, ularning o‘zaro bog‘liqligi hamda murakkab taqqoslamalarni yechishda qo‘llash uchun tahlil qilingan. Maqolada ushbu teoramalar yordamida kata darajali sonlarning berilgan moduli bo‘yicha qoldiqlarni aniqlash, sonlarning oxirgi raqamini toppish va murakkab sonli ifodalarni soddalashtirishga doir misollar keltirilgan. Keltirilgan nazariy ma’lumotlar va misollar tafakkurni rivojlantirish hamda sonlar nazariyasiga oid masalalarni samarali yechish ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qiladi. Asila Faxriddin-qizi Faxriddinova O.U.Pulatov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 240 243 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9136 Mazkur maqolada determinantlar tushunchasi hamda ularning fizika, algebra va geometriya fanlarida qo‘llanilishi yoritiladi. Xususan, chiziqli tenglamalar sistemasini yechishda determinantlarning universal metod sifatidagi o‘rni tahlil qilinadi. Kramer qoidasi, matritsalar nazariyasi va determinantlarning geometrik hamda fizik ma’nosi misollar orqali tushuntiriladi. Shuningdek, determinantlar yordamida ko‘p o‘zgaruvchili chiziqli sistemalarni samarali yechish usullari, ularning afzalliklari va amaliy qo‘llanilish sohalari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari determinantlar nafaqat algebraik hisoblash vositasi, balki turli fanlararo masalalarni hal etishda muhim universal metod ekanligini ko‘rsatadi. Asila Faxriddin-qizi Faxriddinova O.U.Pulatov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 244 249 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9137 Maqolada TIMSS xalqaro tadqiqotining mazmuniy va fikrlashga oid yo‘nalishlarini bo‘lajak boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining metodik tayyorgarligini rivojlantirish bilan bog‘lash masalasi tahlil qilinadi. Bilish (Knowing), qo‘llash (Applying) va mulohaza yuritish (Reasoning) yo‘nalishlari, metodik tayyorgarlikning tarkibiy qismlari hamda pedagogik-psixologik omillar yoritiladi. Metodik qismda topshiriqni tahlil qilish, moslashtirish, loyihalash, yaratish, qo‘llash, baholash va tahliliy xulosa chiqarish ketma-ketligi taklif etiladi. Maqola nazariy tahlil va metodik umumlashtirishga asoslangan; yangi tajriba-sinov natijalari keltirilmaydi. O.U.Pulatov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 250 255 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9138 Ushbu dissertatsiya ishi qoraqalpoq baxshichilik san’atini yosh avlod ongiga singdirishning pedagogik innovatsion texnologiyalar asosidagi ilmiy- nazariy asoslarini yoritishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda baxshichilik san’atining tarixiy-nazariy mohiyati, uning tarbiyaviy-ma’naviy ahamiyati, hamda uni zamonaviy avlodga yetkazishda qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan innovatsion pedagogik metodlar - interfaol ta’lim, loyihaviy-tadqiqot texnologiyasi, raqamli va multimedia vositalar, gamifikatsiya, virtual va qo‘shimcha reallik texnologiyalari - ilmiy jihatdan asoslangan. Ishda muallif tomonidan ishlab chiqilgan "Pedagogik innovatsion model" taqdim etilib, uning motivatsion, kognitiv, amaliy-faoliyat va baholash-refleksiya bosqichlari tavsiflangan. Eksperimental tadqiqot natijalari ushbu modelning samaradorligini tasdiqlaydi. Dissertatsiya natijalari umumta’lim maktablari, oliy ta’lim muassasalari va pedagog kadrlarni tayyorlash tizimida amaliy qo‘llanish uchun tavsiya etiladi. Tenelbay Genjebaevich Kalliev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 256 266 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9139 Hozirgi globallashuv va axborot texnologiyalari jadal rivojlanayotgan davrda yosh avlodning milliy qadriyatlarga, tarixiy xotiraga va oʻzlikni anglashga boʻlgan munosabati zaiflashib borayotgani kuzatilmoqda. Qoraqalpoq baxshichilik sanʼati - xalqning koʻp asrlik maʼnaviy boyligi, tarixiy xotirasi va axloqiy ideallarini oʻzida mujassam etgan noyob hodisa boʻlib, u yosh avlod tarbiyasida kuchli tarbiyaviy resurs boʻla oladi. Ushbu tadqiqot qoraqalpoq baxshichilik sanʼatining maʼnaviy-tarbiyaviy imkoniyatlarini zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida yosh avlod tarbiyasiga singdirishning ilmiy-metodik asoslarini ishlab chiqishga qaratilgan. Tadqiqotda baxshichilik sanʼatini shunchaki madaniy meros obyekti sifatida emas, balki yoshlarning maʼnaviy-axloqiy, estetik va milliy oʻzlik tuygʻularini shakllantiruvchi tarbiyaviy vosita sifatida qarash konsepsiyasi ilgari suriladi. Tenelbay Genjebaevich Kalliev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 267 277 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9140 Ushbu tadqiqot umumtaʼlim maktablarida qoraqalpoq baxshichilik sanʼatini interfaol taʼlim metodlari asosida oʻrgatish tizimini takomillashtirishga qaratilgan. Tadqiqotning dolzarbligi yosh avlodda milliy maʼnaviy merosga qiziqishning susayib borishi va anʼanaviy oʻqitish usullarining samaradorligi yetarli emasligi bilan belgilanadi. Ishda baxshichilik sanʼatining tarbiyaviy imkoniyatlari, interfaol metodlarning (rolli oʻyinlar, loyiha, munozara, guruhli ish, multimedia) oʻquv jarayonidagi oʻrni tahlil qilinadi. Ilmiy yangilik sifatida umumtaʼlim maktablari uchun interfaol oʻqitishning didaktik modeli va metodik tavsiyalari ishlab chiqiladi. Natijalar tajriba-sinov orqali tekshirilib, oʻqituvchilar va oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar uchun amaliy ahamiyatga ega. Tenelbay Genjebaevich Kalliev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 278 288 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9141 Ushbu tadqiqot qoraqalpoq baxshichilik sanʼatini raqamli texnologiyalar vositasida yoshlar maʼnaviyatini yuksaltirishning pedagogik vositasi sifatida qoʻllash masalalariga bagʻishlangan. Tadqiqotning dolzarbligi globallashuv sharoitida yoshlarning milliy qadriyatlarga qiziqishining susayishi va raqamli vositalarning taʼlim-tarbiya jarayonidagi imkoniyatlarining yetarli darajada oʻrganilmagani bilan belgilanadi. Ishda baxshichilik sanʼatining maʼnaviy-tarbiyaviy salohiyati, raqamli texnologiyalarning (multimedia, virtual platformalar, mobil ilovalar, sunʼiy intellekt) pedagogik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Ilmiy yangilik sifatida raqamli texnologiyalarga asoslangan tarbiyaviy model va metodik tavsiyalar ishlab chiqiladi. Natijalar tajriba-sinov orqali tekshirilib, taʼlim muassasalari va yoshlar tashkilotlari uchun amaliy ahamiyatga ega. Tenelbay Genjebaevich Kalliev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 289 296 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9142 Mazkur tadqiqot umumta’lim maktablarining 4-sinf o‘quvchilarida musiqa savodxonligini shakllantirishning nazariy va metodologik asoslarini ilmiy jihatdan tahlil qilishga bag‘ishlangan. Unda musiqa savodxonligining mazmuni, tarkibiy komponentlari, pedagogik-psixologik xususiyatlari hamda boshlang‘ich ta’lim jarayonidagi o‘rni yoritiladi. Tadqiqotda o‘quvchilarning nota savodxonligi, ritmik eshitish, musiqiy idrok, intonatsiya, musiqiy xotira va ijodiy faoliyat ko‘nikmalarini rivojlantirishga ta’sir etuvchi metodik yondashuvlar tahlil qilinadi. Shuningdek, an’anaviy va zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar, amaliy mashqlar hamda raqamli ta’lim vositalaridan foydalanish imkoniyatlari ilmiy asoslanadi. Mazkur yondashuv o‘qituvchining kasbiy faoliyatini takomillashtirish, individual qobiliyatlarni hisobga olish va musiqiy ta’lim mazmunini takomillashtirish uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Nargiza Ulug‘bek-qizi Ochilova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 297 311 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9143 Mazkur maqolada umumta’lim maktabi 4-sinf o‘quvchilarida musiqa savodxonligi tushunchasining mazmun-mohiyati va pedagogik tabiati ilmiy nuqtayi nazardan asoslanadi. Tadqiqotda musiqa savodxonligi o‘quvchining musiqiy tovushlarni idrok etish, nota yozuvini o‘qish, ritm va ladni farqlash hamda musiqiy asarlarni tahlil qilish ko‘nikmalarini o‘z ichiga oluvchi integrativ sifat sifatida talqin etiladi. Mavzuga oid pedagogik, psixologik va musiqashunoslik manbalari tahlil qilinib, kichik maktab yoshidagi bolalarning idrok etish, xotira va tafakkur xususiyatlari inobatga olindi. Shuningdek, musiqa savodxonligini shakllantirishning didaktik tamoyillari, mazmuni va samarali metodlari yoritilgan. Musiqa savodxonligining tarkibiy qismlari - musiqiy idrok, ijrochilik, tinglash madaniyati va nazariy bilimlar o‘zaro uzviy bog‘liqligi ilmiy asoslab berilgan. Nargiza Ulug‘bek-qizi Ochilova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 312 332 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9144 Mazkur ish kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarning musiqiy idrokini rivojlantirish orqali musiqa savodxonligini shakllantirishning psixologik- pedagogik asoslariga bag‘ishlangan. Tadqiqotda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yosh va psixofiziologik xususiyatlari, musiqiy idrokning rivojlanish bosqichlari, eshitish sezgisi, ritm hissi, musiqiy xotira va diqqatning shakllanish qonuniyatlari tahlil qilinadi. Musiqa savodxonligi tushunchasining mazmuni, uning tarkibiy qismlari - nota yozuvini o‘zlashtirish, lad-tonal sezgi, ritmik ko‘nikmalar va musiqiy tafakkur bilan bog‘liqligi yoritiladi. Shuningdek, mashg‘ulotlarda interfaol metodlar, didaktik o‘yinlar, kuylash, tinglash va ritmik harakatlar orqali idrokni faollashtirish yo‘llari ko‘rsatiladi. Ishning amaliy ahamiyati shundaki, unda taklif etilgan yondashuvlar boshlang‘ich sinf musiqa darslarida o‘quvchilarning musiqiy qobiliyatini rivojlantirish, savodxonlik darajasini oshirish va estetik didini tarbiyalashga xizmat qiladi. Nargiza Ulug‘bek-qizi Ochilova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 333 343 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9145 Mazkur maqolada musiqa savodxonligini o‘rgatishda 4-sinf o‘quvchilarining yosh, psixologik va individual xususiyatlarini hisobga olishning didaktik hamda metodik asoslari ilmiy jihatdan yoritilgan. Unda mazkur yosh davrida o‘quvchilarning musiqiy idroki, eshitish qobiliyati, xotirasi, diqqat barqarorligi, ritmik sezgisi, tafakkuri va ijodiy faolligining rivojlanish xususiyatlari tahlil qilingan. Musiqa savodxonligini shakllantirishda ta’limning izchilligi, tizimliligi, ko‘rgazmaliligi, faollik va individuallashtirish tamoyillarining pedagogik imkoniyatlari asoslangan. Tadqiqot natijalari 4-sinf musiqa darslarining mazmunini takomillashtirish, o‘quvchilarning musiqiy kompetensiyalarini rivojlantirish va ta’lim samaradorligini oshirishga yo‘naltirilgan metodik tavsiyalarni ishlab chiqishga xizmat qiladi hamda o‘qituvchining pedagogik faoliyatini takomillashtirish uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Nargiza Ulug‘bek-qizi Ochilova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 344 354 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9146 Zamonaviy organologiyada urma-zarbli cholgʻularni tadqiq etish bir necha asosiy ilmiy yoʻnalishlarda olib borilmoqda: cholgʻularning tarixiy taraqqiyoti va etnogenezini oʻrganish, akustik-fizikaviy xususiyatlarini tahlil qilish, konstruktiv tuzilishini takomillashtirish, ijrochilik texnikasini tadqiq etish, madaniyatlararo qiyosiy tahlil, raqamli modellashtirish va muzey kolleksiyalarini ilmiy tavsiflash. Metodologik muammolar qatoriga manbalarning tarqoqligi, arxeologik topilmalarning kamligi, akustik oʻlchovlarning standartlashtirilmaganligi, terminologik nomuvofiqlik, madaniy kontekstning yetarli hisobga olinmasligi kiradi. Bu muammolarni hal etish uchun fanlararo yondashuv, zamonaviy texnologiyalar va xalqaro hamkorlik zarur. Saidiy Said Bolta-Zoda Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 355 362 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9147 Ushbu tadqiqot ixtisoslashtirilgan maktablarning 10-sinf o‘quvchilariga umumiy fortepiano fanini o‘qitishning psixologik-pedagogik nazariy asoslarini ilmiy tahlil qilishga bag‘ishlangan. Unda o‘quvchilarning yosh va individual psixologik xususiyatlari, musiqiy qobiliyatlari, ijodiy tafakkuri hamda ijrochilik ko‘nikmalarini rivojlantirish omillari yoritiladi. Umumiy fortepiano mashg‘ulotlarini tashkil etishda zamonaviy pedagogik yondashuvlar, ta’lim tamoyillari va samarali metodlardan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘quvchilarning musiqiy idroki, mustaqil ishlash qobiliyati, badiiy-estetik didi va ijodiy faolligini shakllantirishning nazariy asoslari ochib beriladi. Tadqiqot natijalari fortepiano ta’limi samaradorligini oshirish, individual yondashuvni takomillashtirish va musiqa pedagogikasi amaliyotini rivojlantirishga xizmat qiladi. Shaxnoza Islamovna Boboyeva Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 363 374 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9148 Ushbu tadqiqot bolalar musiqa va san’at maktablarida (BMSM) fortepiano o‘rgatish jarayonida o‘quvchilarda nota savodxonligi va notani o‘qish ko‘nikmalarini shakllantirishning pedagogik asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishlanmada nota savodxonligining nazariy asoslari, notani o‘qish ko‘nikmalarining tarkibiy qismlari, boshlang‘ich bosqichda notalarni o‘zlashtirishning yosh xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda fortepiano darslarida nota savodxonligini shakllantirishning bosqichma-bosqich tizimi, ko‘rgazmalilik, o‘yin metodlari, individual yondashuv va doimiy mashq tamoyillari asoslab beriladi. Shuningdek, o‘qituvchining metodik mahorati, nota matnini tahlil qilish va o‘qish usullari, eshitish nazorati va musiqiy xotirani rivojlantirish masalalari yoritiladi. Tadqiqot natijalari BMSM o‘quvchilarida nota savodxonligini samarali shakllantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Nozanin Faxriddinovna Nasretdinova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 375 384 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9149 Ushbu maqolada o‘smirlik davrida musiqiy qobiliyatlarning rivojlanish qonuniyatlari va fortepiano o‘qitish jarayonining psixologik xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. O‘smirlarning yoshga xos psixologik xususiyatlari, musiqiy idroki, eshitish qobiliyati, xotirasi, ritm tuyg‘usi va ijodiy tafakkurining shakllanishiga alohida e’tibor qaratiladi. Shuningdek, fortepiano mashg‘ulotlarida individual yondashuv, o‘quv motivatsiyasi, emotsional barqarorlik va mustaqil ijrochilik ko‘nikmalarini rivojlantirish masalalari yoritiladi. Tadqiqotda samarali pedagogik metodlarning o‘smirlar musiqiy salohiyatini oshirishdagi ahamiyati ochib berilib, ta’lim jarayonini psixologik xususiyatlarga muvofiq tashkil etish bo‘yicha ilmiy-metodik tavsiyalar asoslanadi. Shaxnoza Islamovna Boboyeva Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 385 395 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9150 Ushbu tadqiqot boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida skripka chalishni o‘rgatish jarayonida chap qo‘l barmoqlari texnikasini shakllantirishning pedagogik asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishlanmada chap qo‘l texnikasining anatomik- fiziologik xususiyatlari, barmoqlar harakatchanligi, intonatsiya aniqligi va pozitsiya to‘g‘ri shakllanishining o‘ziga xos jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yosh va psixofiziologik imkoniyatlari hisobga olinib, mashq tizimini bosqichma-bosqich tashkil etish, o‘yin metodlaridan foydalanish, individual yondashuv va doimiy nazorat tamoyillari asoslab beriladi. Shuningdek, o‘qituvchining kasbiy mahorati, to‘g‘ri ko‘rsatma va tuzatish usullari, o‘quvchida eshitish nazorati va mushak xotirasini rivojlantirish masalalari yoritiladi. Tadqiqot natijalari chap qo‘l texnikasini samarali shakllantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Nodirabegim Nosir-qizi Nasimova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 396 406 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9151 Maqolada umumiy fortepiano darslarida o‘quvchilar musiqiy tafakkurini shakllantirishning ilmiy-nazariy asoslari, pedagogik-psixologik mexanizmlari va didaktik shartlari tahlil qilinadi. Musiqiy tafakkurning mohiyati, uning eshitish, tasavvur, xotira, ijodiy fikrlash kabi tarkibiy qismlari yoritiladi. Shuningdek, o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini hisobga olish, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, muammoli o‘qitish va interfaol metodlardan foydalanish zarurligi asoslanadi. Fortepiano repertuarini to‘g‘ri tanlash, bosqichma-bosqich o‘qitish hamda raqamli texnologiyalarni qo‘llash orqali o‘quvchilarning musiqiy-ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish samaradorligi ko‘rsatib beriladi. Shaxnoza Islamovna Boboyeva Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 407 415 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9152 Ushbu maqolada kichik yoshdagi estrada xonandalarida nota savodxonligini rivojlantirishning pedagogik texnologiyalari va metodik asoslari yoritilgan. Nota savodxonligi xonandaning musiqiy tafakkurini, intonatsiya aniqligini va mustaqil ishlash ko‘nikmalarini shakllantiruvchi muhim omil sifatida qaraladi. Maqolada kichik maktab yoshidagi bolalarning psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda o‘yin texnologiyalari, axborot-kommunikatsiya vositalari, hamkorlikda o‘qitish va tabaqalashtirilgan yondashuvdan foydalanish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, eshitish, kuylash va nota yozuvini uyg‘unlashtirish, bosqichma-bosqich mashqlar tizimi hamda natijalarni baholash mezonlari asoslab berilgan. Munavvarxon Nodirovna Jonmurodova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 416 424 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9153 Mazkur tadqiqot umumiy fortepiano o‘qitish jarayonida o‘smirlarda musiqiy eshitish va ichki tasavvurni rivojlantirishning psixologik asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda o‘smirlik davrining psixofiziologik xususiyatlari, musiqiy idrok va eshitish qobiliyatining shakllanish qonuniyatlari tahlil qilinadi. Fortepiano darslarida musiqiy eshitishni rivojlantirishning samarali usullari, ichki tasavvur (internal hearing) mexanizmlari, diqqat, xotira va emotsional idrokning roli yoritiladi. Tadqiqot natijalari o‘qituvchilarga o‘smir o‘quvchilarning musiqiy qobiliyatlarini maqsadli rivojlantirishda psixologik yondashuvlarni qo‘llash bo‘yicha amaliy tavsiyalar berishga qaratilgan. Shaxnoza Islamovna Boboyeva Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 425 433 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9154 Maqolada 5-sinf o‘quvchilariga baxshichilik san’atini o‘rgatishda qoraqalpoq dumbirasini o‘qitishning nazariy-pedagogik asoslari ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda B.V.Asafyevning intonatsiya nazariyasi, D.B.Kabalevskiyning musiqani o‘quvchi qalbiga yaqinlashtirish, qiziqish uyg‘otish g‘oyalari, G.M.Sipinning cholg‘u asbobida ijrochilik ko‘nikmalarini bosqichma-bosqich shakllantirish haqidagi qarashlari hamda E.B.Abdullinning musiqiy ta’lim nazariyasi yondashuvlariga tayaniladi. Dumbira ijrosini xalq og‘zaki ijodi, dostonchilik an’analari bilan uyg‘unlashtirish, o‘quvchilarning yosh xususiyatlarini hisobga olish, milliy qadriyatlarni singdirish masalalari yoritiladi. Shuningdek, dumbira ijrosi orqali o‘quvchilarning musiqiy eshitish qobiliyati, ritm tuyg‘usi, ijodiy tafakkuri va estetik didi rivojlanishi, ta’lim jarayonida innovatsion metod va vositalardan foydalanish imkoniyatlari ham tahlil etiladi. Natijada baxshichilik ta’limining samarali pedagogik shart-sharoitlari asoslab beriladi. Jansaya Urinbayevna Qilichova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 434 443 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9155 Mazkur dissertatsiya tadqiqotida BMSM rubob sinfida shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyalari asosida o‘quvchilarning ijrochilik ko‘nikmalarini rivojlantirish modeli ishlab chiqilgan. Model maqsadli, mazmunli, texnologik va natijaviy komponentlardan iborat bo‘lib, o‘quvchining mustaqil izlanishi va ijodiy faolligini ta’minlaydi. Tadqiqotda rubob ijrochiligini o‘rgatishning nazariy- metodologik asoslari tahlil qilinib, o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlari, musiqiy qobiliyatlari hamda ijodiy imkoniyatlari inobatga olingan. Ishda differensial yondashuv, o‘yin texnologiyalari va ijodiy topshiriqlarni qo‘llash mexanizmlari asoslab berilgan. Tajriba-sinov ishlari natijasida taklif etilgan modelning samaradorligi tasdiqlangan. Ijrochilik texnikasi, badiiy ifodalilik va sahna madaniyatini rivojlantirish bo‘yicha metodik tavsiyalar berilgan. Tadqiqot natijalaridan musiqa maktablari pedagoglari, oliy ta’lim talabalari hamda metodistlar o‘quv jarayonida foydalanishi mumkin. Shaxzod Umid-o‘g‘li Ro‘zmurodov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 444 450 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9156 Maqolada dumbira ijrochiligini o‘rgatish jarayonida 5-sinf o‘quvchilarining baxshichilik san’atiga bo‘lgan qiziqishini oshirishning pedagogik mexanizmlari va nazariy asoslari tahlil etiladi. Tadqiqotda o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlari, ularning o‘quv motivatsiyasini shakllantirish omillari yoritiladi. Rus olimlari B.V.Asafyevning intonatsiya nazariyasi, D.B.Kabalevskiyning musiqaga qiziqish va muhabbat uyg‘otish g‘oyalari, G.M.Tsipinning ijrochilik ko‘nikmalarini bosqichma-bosqich shakllantirish haqidagi qarashlari, B.M.Teplovning musiqiy qobiliyatlar to‘g‘risidagi ta’limoti hamda L.S.Vigotskiyning yaqin rivojlanish zonasi konsepsiyasiga tayaniladi. Dumbira ijrosini xalq og‘zaki ijodi, dostonchilik an’analari bilan uyg‘unlashtirish, o‘yin texnologiyalari, loyiha metodi, hamkorlikda o‘qitish va zamonaviy axborot-kommunikatsiya vositalaridan foydalanish orqali qiziqishni rivojlantirish yo‘llari ko‘rsatiladi. Natijada o‘quvchilarning musiqiy qobiliyati, ijodiy faolligi va milliy qadriyatlarga munosabatini shakllantiruvchi samarali pedagogik shart-sharoitlar asoslab beriladi. Jansaya Urinbayevna Qilichova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 451 459 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9157 Mazkur maqolada bolalar musiqa va san’at maktabi (BMSM) to‘rtinchi sinf o‘quvchilariga doyra ijrochiligini o‘rgatishda chap qo‘l texnikasini shakllantirishning metodik yondashuvlari yoritilgan. Doyra chalishda ikki qo‘lning muvofiqligi, chap qo‘lning mustaqilligi va barmoqlar harakatining aniqligi ijro sifatini belgilovchi asosiy omil sifatida tahlil qilinadi. Muallif chap qo‘l usulini bosqichma- bosqich o‘zlashtirish, maxsus mashqlar tizimi, ritmik tuyg‘uni rivojlantirish va o‘quvchilarning yosh xususiyatlarini inobatga olish masalalariga e’tibor qaratadi. Shuningdek, ijrochilikdagi tipik xatolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan. Tadqiqotda an’anaviy usullar zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirilib, o‘quv jarayonining samaradorligi oshirilishi asoslanadi. Maqolada keltirilgan tavsiyalar doyra o‘qituvchilari pedagogik faoliyatida qo‘llanilib, o‘quvchilarning ijrochilik mahoratini oshirishga xizmat qiladi. Sarvarbek Habib-o‘g‘li Jamolov Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 460 468 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9158 Maqolada qoraqalpoq dumbirasini o‘rgatish orqali beshinchi sinf o‘quvchilarida baxshichilik ko‘nikmalarini shakllantirishning pedagogik asoslari tahlil etiladi. Tadqiqotda o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlari, dumbira ijrosi, doston aytish, nafas va talaffuz bilan ishlash ko‘nikmalarining bosqichma-bosqich shakllanishi yoritiladi. Rus olimlari B.V.Asafyevning intonatsiya nazariyasi, D.B.Kabalevskiyning musiqiy tarbiya konsepsiyasi, G.M.Tsipinning ijrochilik ko‘nikmalarini shakllantirish haqidagi qarashlari, B.M.Teplovning musiqiy qobiliyatlar to‘g‘risidagi ta’limoti hamda L.S.Vigotskiyning yaqin rivojlanish zonasi konsepsiyasiga tayaniladi. Ustoz-shogird an’anasini zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish, xalq og‘zaki ijodidan foydalanish va innovatsion metodlarni qo‘llash imkoniyatlari ko‘rsatiladi. Natijada baxshichilik ko‘nikmalarini shakllantirishning samarali pedagogik shart-sharoitlari asoslab beriladi. Jansaya Urinbayevna Qilichova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 469 476 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9159 Maqolada baxshichilikni o‘rgatish jarayonida dumbira cholg‘usining o‘rni va uni 5-sinfda o‘qitishning nazariy hamda pedagogik asoslari tahlil etiladi. Tadqiqotda dumbiraning doston aytish, kuy va so‘z uyg‘unligini shakllantirishdagi ahamiyati, o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlari yoritiladi. Rus olimlari B.V.Asafyevning intonatsiya nazariyasi, D.B.Kabalevskiyning musiqiy tarbiya konsepsiyasi, G.M. Tsipinning ijrochilik ko‘nikmalarini shakllantirish haqidagi qarashlari, B.M.Teplovning musiqiy qobiliyatlar to‘g‘risidagi ta’limoti hamda L.S.Vigotskiyning yaqin rivojlanish zonasi konsepsiyasiga tayaniladi. Ustoz- shogird an’anasini zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish, xalq og‘zaki ijodidan foydalanish va innovatsion metodlarni qo‘llash imkoniyatlari ko‘rsatiladi. Natijada dumbira ta’limining samarali pedagogik shart-sharoitlari asoslab beriladi. Jansaya Urinbayevna Qilichova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 477 484 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9160 The article analyzes the didactic possibilities and pedagogical conditions of teaching the Karakalpak dumbira in fifth-grade music culture lessons. The study examines the significance of dumbira performance in developing students’ musical ear, sense of rhythm, and creative activity, as well as their age and psychological characteristics. It draws on the works of Russian scholars: B.V.Asafyev’s theory of intonation, D.B.Kabalevsky’s concept of music education, G.M.Tsipin’s views on the formation of performance skills, B.M.Teplov’s teaching on musical abilities, and L.S.Vygotsky’s concept of the zone of proximal development. The possibilities of using oral folk art in the lesson process, combining the master- apprentice tradition with modern pedagogical technologies, and applying innovative methods are demonstrated. As a result, effective didactic and pedagogical conditions for dumbira education are substantiated. Jansaya Urinbayevna Qilichova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 485 491 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9161 This study examines the theoretical and methodological foundations of dumbra performance in teaching the Karakalpak bakhshi art to fifth-grade students. Bakhshi art is a unique performing tradition that transmits a people’s history, customs, and spiritual values from generation to generation, and the dumbra is its principal instrument. The article analyzes the structure of the dumbra, performance techniques, the master-apprentice (ustoz-shogird) tradition, and its integration with modern pedagogical technologies. It also outlines ways of organizing the lesson process with regard to students’ age characteristics, using game-based and interactive methods, and developing students’ musical literacy, aesthetic taste, and sense of national pride. The results of the study contribute to developing an effective methodological system for teaching dumbra performance in music lessons and help promote the folk instrumental art among the younger generation. Jansaya Urinbayevna Qilichova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 492 501 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9162 Ushbu maqolada chet tili darslarida madaniyatlararo muloqot kompetensiyasini rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Globallashuv jarayonlari va xalqaro hamkorlikning kengayishi sharoitida chet tilini o‘rganuvchilar uchun til bilimidan tashqari, madaniyatlararo muloqot malakasini egallash muhim zarurat bo‘lib qolmoqda. Maqolada madaniyatlararo kompetensiyaning nazariy asoslari, uning tarkibiy qismlari, chet tili ta’limida bu kompetensiyani rivojlantirishga yo‘naltirilgan pedagogik yondashuvlar va metodlar tahlil qilinadi. Bundan tashqari, o‘zbek maktablari va oliy ta’lim muassasalarida chet tili o‘qitishning amaldagi holati va unda madaniyatlararo tarkibiy qismning o‘rni baholanadi. Tadqiqot davomida xorijiy (Byram, Kramsch, Liddicoat) va mahalliy (Yo‘ldoshev, Shodmonov, Mirzayeva) olimlarning asarlari asosida nazariy va amaliy xulosalar chiqarilgan. Maqola natijasida chet tili o‘qituvchilari uchun madaniyatlararo kompetensiyani dars jarayoniga integratsiya qilishga doir amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Umeda Istatovna Sultonova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 502 512 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9163 This article examines the scientific and methodological foundations of developing students’ spatial imagination through the use of 3D modeling elements in the process of fine arts education. The rapid introduction of modern digital technologies into the educational process requires new approaches to the content, tools, and methods of teaching fine arts. In particular, the ability to imagine a three- dimensional object based on a two-dimensional image, understand its shape, volume, proportions, spatial position, and relationships between light and shadow plays an important role in developing students’ visual-spatial thinking. The study explains the concept of 3D modeling from the perspective of fine arts education and identifies the main components of spatial imagination, including spatial perception, mental rotation, spatial transformation of forms, understanding proportional relationships, perceiving an object from different viewpoints, and the ability to move from a two- dimensional image to a three-dimensional model. An analysis of the scientific literature demonstrates that the use of 3D modeling and spatial visualization tools has the potential to develop students’ spatial skills. At the same time, educational effectiveness depends not simply on the technology itself, but on the pedagogically appropriate organization of its use. The article proposes a staged methodological model for integrating 3D modeling elements into fine arts lessons, together with scientific hypotheses, pedagogical conditions, assessment criteria, and mechanisms for experimental verification. Azizbek Xasanboy-o‘g‘li Boltaboyev Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 513 518 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9164 This article proposes an instructional sequence linking feedback, decision revision, and independent transfer in prospective primary school teachers’ learning to resolve dynamic conflicts. It addresses a methodological difficulty: a student’s successful revision immediately after a tutor’s hint may reflect guided task completion rather than an independently available professional skill. A focused conceptual synthesis draws on feedback theory, simulation-based learning, transfer research, and pedagogical conflict analysis. The proposed sequence includes an unaided initial response, evidence-focused feedback, a reasoned revision, practice with reduced support, and a delayed unfamiliar case. Feedback is organized around the relationship between evidence, interpretation, and action. Transfer is defined through specified changes in contextual features and is assessed separately from supported performance. The article provides illustrative feedback exchanges, a practical teaching sequence, and a prospective evaluation design. No participant data or intervention effects are reported. The intended contribution is a clear separation of learning with support from evidence of independent application, with practical relevance to primary teacher education in Uzbekistan. Dilkhumor Mirzabdullaeva Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 519 524 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9165 This article proposes design principles for dynamic conflict cases in the professional preparation of prospective primary school teachers. The central design problem is how to introduce new information that changes the grounds for a decision without turning the case into a guessing exercise. A focused conceptual synthesis connects pedagogical conflict analysis, situation-specific competence, practice-oriented teacher education, and simulation-based learning. The resulting design framework specifies an initial conflict, a provisional decision, consequential and non-consequential updates, a justified response, and a structured debriefing. Two illustrative case sequences address classroom participation and teacher-parent disagreement. Particular attention is given to evidence quality, the feasibility of alternatives, and the distinction between professional flexibility and compliance with external pressure. The framework can be implemented through paper materials, role play, or simple digital tools. It is presented as a methodological proposal requiring local review and empirical validation, rather than as an intervention with established effectiveness. Its intended contribution is to make the construction of changing pedagogical situations explicit and reproducible in teacher education. Dilkhumor Mirzabdullaeva Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 525 530 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9166 Maqolada milliy cholg‘u asbobi - dutor hamda Buxoroning tarixiy me’moriy obidalari obrazlarini birlashtirgan akvarel kompozitsiyasi badiiy tahlil qilinadi. Tahlil kompozitsion tuzilish, rang munosabatlari, fazoviy yechim va obrazlarning ramziy mazmuniga qaratilgan. Dutor shakli asarning tashkiliy markazi, uning ichida tasvirlangan me’moriy obrazlar esa tarixiy xotira ifodasi sifatida talqin etiladi. Maqolada musiqiy va me’moriy merosni yagona tasviriy obrazga birlashtirishning badiiy imkoniyatlari hamda ushbu yondashuvdan tasviriy san’at mashg‘ulotlarida foydalanish yo‘llari yoritiladi. Xulosalar bitta asarning sifat tahliliga asoslangan bo‘lib, ta’limiy samaradorlik haqidagi fikrlar metodik tavsiya sifatida beriladi. Shaxnoza Ilxamovna Ibadullayeva Gulasal Jo‘rayeva Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 531 536 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9167 Lug‘at boyligining kengligi tilni oson o‘zlashtirishning asosiy omillaridan biridir. Ushbu maqolada ingliz tilini o‘rganuvchilar uchun morfologik qo‘shimchalarni bilish va ularni to‘g‘ri qo‘llash lug‘atni boyitishning samarali usuli ekani yoritiladi. So‘z yasovchi qo‘shimchalar bitta o‘zak so‘z asosida yangi so‘zlar hosil qilish hamda notanish so‘zlar ma’nosini aniqlash imkonini beradi. Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi so‘z yasovchi qo‘shimchalar solishtiriladi, ularni o‘qitishda qo‘llash bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi. Surayyo Dadajon-qizi O‘rinboyeva Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 537 541 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9168 Mazkur maqolada “Rangtasvir” fanini o‘qitish jarayonida virtual galereyalar va raqamli etyudlardan foydalanishning pedagogik hamda metodik imkoniyatlari yoritiladi. Zamonaviy raqamli texnologiyalar rangtasvir ta’limining an’anaviy akademik asoslarini inkor etmagan holda, ularni yangi vositalar bilan boyitish, talabalarning kuzatuvchanligi, vizual tafakkuri, rang sezgisi, kompozitsion fikrlashi va mustaqil ijodiy qaror qabul qilish qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Virtual galereyalar orqali talabalar turli davr va badiiy maktablarga mansub rangtasvir asarlarini kuzatish, ularning kompozitsiyasi, kolorit xususiyatlari, rang va yorug‘lik munosabatlarini tahlil qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Raqamli etyudlar esa rang yechimlarini tezkor sinash, turli kompozitsion variantlarni ishlab chiqish, xatolarni tahlil qilish va ijodiy tajribalarni takrorlash imkonini beradi. Maqolada raqamli vositalarni mustaqil texnik yangilik sifatida emas, balki ijodiy kompetensiyani shakllantiruvchi pedagogik vosita sifatida qo‘llash zarurligi asoslanadi. Bobur Abdug‘ani-o‘g‘li Nabiyev Ziyodaxon Nasimjon-qizi G‘ulomova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 542 547 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9169 Статья рассматривает интеграцию национально-культурного компонента в STEAM-образование дошкольников через использование местных материалов и ремесленных традиций. Обсуждаются возможности и преимущества такого подхода для развития творческих способностей детей и формирования их культурной идентичности. Рената Анатольевна Рафикова Махфуза Худойназарова Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 548 556 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9170 Mazkur maqolada qadimiy Buxoro ko‘chalarining zamonaviy akvarel san’atidagi badiiy talqini ikki ijodiy ish misolida tahlil qilinadi. Tarixiy shahar manzarasini tasvirlashda kompozitsion qurilish, chiziqli va havo perspektivasi, me’moriy muhit va inson obrazining o‘zaro munosabati, yorug‘lik hamda rang yechimlarining ahamiyati ochib beriladi. Akvarelning shaffofligi, rang qatlamlarining yengilligi va erkin mo‘yqalam surtmalaridan foydalanish orqali Buxoroning tarixiy- me’moriy muhiti, kundalik hayoti va lirik kayfiyatini yaxlit badiiy obrazga aylantirish imkoniyatlari ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijasida qadimiy shahar manzarasini tasvirlashda “me’moriy muhit - inson obrazi - yorug‘lik va rang” o‘zaro aloqasiga asoslangan badiiy yechimning obraz yaratishdagi ahamiyati aniqlanadi. Shaxnoza Ilxamovna Ibadullayeva Shahzoda Qahramon-qizi Qudratova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 557 565 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9171 Mazkur maqolada raqamli bank xizmatlari rivojlanishi sharoitida moliyaviy firibgarlikni oʻz vaqtida aniqlash masalasi Oʻzbekiston bank tizimi misolida tahlil qilinadi. Firibgarlik holatlarini aniqlashda qoʻllaniladigan an’anaviy qoidalarga asoslangan tizimlar hamda ma’lumotlar tahliliga tayanuvchi zamonaviy usullarning afzalliklari va cheklovlari qiyosiy oʻrganiladi. Shuningdek, tranzaksiyalarni real vaqt rejimida monitoring qilish, shubhali operatsiyalarni aniqlash va risklarni baholash imkoniyatlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari asosida Oʻzbekiston bank sektorida mazkur yondashuvlarni bosqichma-bosqich va oʻzaro uygʻunlashtirgan holda joriy etish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi. Maxliyo Murodbek-qizi Gʻulomova Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 566 574 https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/9172 В статье рассматривается формирование безналичной экономики в Республике Узбекистан в контексте глобальной цифровизации финансовых услуг. Анализируются ключевые факторы, влияющие на отказ от наличных расчётов: развитие мобильных платёжных сервисов, расширение сети электронных терминалов, государственная политика в сфере цифровой трансформации и рост финансовой грамотности населения. Особое внимание уделяется роли национальных платёжных систем Uzcard и Humo, платёжных платформ Payme, Click и Paynet, а также банковского сектора и финтех- компаний в формировании новой платёжной среды. Рассматривается влияние QR-платежей, мобильных приложений и бесконтактных технологий на повседневные расчёты населения и малого бизнеса. Выявляются основные препятствия на пути к безналичному обороту, включая неравенство доступа к цифровой инфраструктуре и сохраняющееся доверие к наличным деньгам. Делается вывод о том, что дальнейшее развитие безналичных платежей способно повысить прозрачность экономики, снизить издержки бизнеса и ускорить финансовую инклюзию, однако требует комплексного подхода к регулированию и кибербезопасности. Малика Азизовна Ахярова Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2026-10-25 2026-10-25 7 10 575 581