Maktab o‘quvchilarida tashvish va stress holatlari: psixologik omillar, diagnostika va maktab psixologlari uchun amaliy yondashuvlar

Abstract

Mazkur maqolada maktab o‘quvchilarida kuzatiladigan tashvish (anxiety) va stress holatlarining psixologik tabiati, ularning yuzaga kelish sabablari, yosh xususiyatlariga bog‘liq ko‘rinishlari va maktab psixologlari tomonidan qo‘llaniladigan diagnostik va korreksion-rivojlantiruvchi yondashuvlar tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi - o‘rta maktab yoshidagi o‘quvchilarda akademik, ijtimoiy va oilaviy omillar ta’sirida shakllanadigan tashvish darajasini empirik aniqlash va uni pasaytirishga yo‘naltirilgan amaliy dastur samaradorligini baholashdan iborat. Tadqiqotda 12-15 yoshdagi 184 nafar o‘quvchi (96 nafar qiz, 88 nafar o‘g‘il bola) ishtirok etgan. Diagnostika vositasi sifatida Spielberger-Xanin tashvish shkalasining moslashtirilgan varianti, bolalar uchun stress belgilarini baholash so‘rovnomasi va kuzatuv kartalaridan foydalanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, o‘quvchilarning 34,2 foizida o‘rtacha, 18,5 foizida yuqori darajadagi situatsion tashvish aniqlangan, bunda asosiy stress manbalari sifatida baholash tizimi (imtihonlar), tengdoshlar bilan munosabatlar va ota-onalarning yuqori talablari ko‘rsatilgan. Sakkiz haftalik kognitiv-xulqiy yo‘nalishdagi guruh mashg‘ulotlaridan so‘ng eksperimental guruhda tashvish darajasining statistik ahamiyatli pasayishi qayd etilgan. Maqola yakunida maktab psixologlari uchun amaliy tavsiyalar, erta diagnostika algoritmi va profilaktika dasturining tarkibiy elementlari taqdim etilgan.