Mahmud Qoshgʻariyning “Devonu lugʻotut-turk” asarida ta’lim-tarbiya masalalari

Abstract

Sharq uyg‘onish davri mutafakkirlari tomonidan yaratilgan ilmiy meros insoniyat sivilizatsiyasining rivojida muhim o‘rin egallaydi. Ayniqsa, turkiy xalqlar madaniyati va ma’naviyati taraqqiyotida XI asr olimi Mahmud Qoshg‘ariyning ilmiy faoliyati alohida ahamiyatga ega. Uning “Devonu lug‘otut-turk” asari nafaqat turkiy tillarning ilk ensiklopedik lug‘ati, balki turkiy xalqlarning urf-odatlari, dunyoqarashi, ijtimoiy hayoti, axloqiy qarashlari, pedagogik g‘oyalari va tarbiyaviy qarashlarini aks ettiruvchi muhim manbadir. Mazkur maqolada “Devonu lugʻotut-turk” asarida ilgari surilgan ta’lim-tarbiya masalalari ilmiy-pedagogik jihatdan tahlil qilingan. Asarda aks etgan bilim olishga intilish, axloqiy tarbiya, mehnatsevarlik, vatanparvarlik, oila tarbiyasi, ustoz-shogird munosabatlari hamda xalq pedagogikasi elementlarining mazmun-mohiyati yoritilgan. Shuningdek, asarning yosh avlodni ma’naviy barkamollikka yetkazishdagi o‘rni va uning zamonaviy ta’lim tizimi bilan uyg‘un jihatlari ochib berilgan. Tadqiqot natijasida ushbu asar turkiy xalqlar pedagogik tafakkurining muhim manbasi ekanligi hamda bugungi ta’lim-tarbiya jarayonida muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega ekanligi asoslab berilgan. Kalit soʻzlar: Mahmud Qoshg‘ariy, Devonu lug‘otut-turk, ta’lim-tarbiya, pedagogik qarashlar, axloqiy tarbiya, xalq pedagogikasi, turkiy xalqlar madaniyati, oila tarbiyasi, ustoz-shogird an’anasi